07.08.2020, 12:31

Beyrut’u kana bulayan Liman İhalesi!

Lübnan'ın başkenti Beyrut’ta Salı günü meydana gelen büyük patlama da 135 kişi öldü, en az 5.000 kişi yaralandı.(6 Ağustos itibariyle) Sayının daha da artmasından endişe ediliyor. Patlamanın yaşattığı hasar o kadar büyüktü ki; Beyrut’ta camları kırılmamış hiçbir yer kalmadığı bildiriliyor.

Patlama Beyrut’un merkezi olan Liman bölgesinde gerçekleşti. Beyrut limanı ve tarihi merkez bölge yakınlarında iki patlama meydana geldi. İkinci patlamanın etkisi, yaklaşık 240 kilometre uzakta olan Kıbrıs'tan bile hissedildi. Sanki Beyrut şehrinin üzerinden geçmiş bir dozer gibi tahrip eden bu patlamanın, Liman’da tutulan/bekletilen/bilerek saklanan Amonyon Nitratlar yüzünden olduğu açıklansa da; Patlayıcı madde uzmanlarına göre patlama esnasında çıkan gri, kırmızı ve sarı duman renklerden anlaşılacağa üzere, patlamanın dışarıdan bir etki/karışım sayesinde gerçekleştiği düşünülüyor.

Elbette bir patlayıcı ve bomba uzmanı olmadığımız için bununla ilgili bir değerlendirmek yapmak ‘şuan için’ güç. Ancak patlamanın gerçekleştiği Liman ve Lübnan’ın yaşamış olduğu ekonomik ve siyasi türbülans bizlere bir değerlendirme yapma hakkını veriyor. Öncelikle şunu net bir şekilde ortaya koymak lazım. Patlamayı yaptıran da; patlamanın yarattığı hasara uğrayan da karşılık mesajı aldı!!. Bu yüzden bu olayın faili bulunmadan hemen kapatılacaktır. Hem Lübnan devleti saldırganın/emri verenin peşine düşmez, hem de saldırıyı gerçekleştirenler şiddetini dozunu artırmaz.

Beyrut Limanın Önemi

Patlamanın gerçekleştiği Beyrut limanı; saldırının arka planda politik ve ekonomik yönünü ortaya koyuyor. Beyrut Limanı Akdeniz'in en büyük limanlarından ve ülke ekonomisinin can damarı sayılıyor. Hatta Suriye rejimi içinde hayati öneme sahiptir. Şam’ın uluslararası piyasalara açıldığı ve dünyayla finansal iletişim kurduğu nokta Lazkiye’deki limanlar olarak bilinse de; aslında Beyrut Limanı ve Lübnan bankaları Esad içinde büyük bir önem sahip. Beyrut Limanı Akdeniz’de İsrail’in Hayfa Limanı ile rekabet halindedir. Beyrut Limanını İran destekli Hizbullah kontrol ederken; silahtan kaçak ürünlere, uyuşturucudan kara paraya kadar her şeyi Lübnan ve Suriye’ye geçirebiliyor. Ayrıca İsrail için tehdit sayılabilecek silah ve araç-gereçlerde konuşlanabiliyordu.

Hatta Beyrut limanı, İsrail Hayfa limanı gibi Çin’in 2013 yılında ilan ettiği “Bir Kuşak Bir Yol” (One Belt One Road) projesine katılan ve Türkiye’nin içinde yer aldığı Orta Koridor rotasının, yani tarihi İpek Yolu’nun canlandırılmasını hedefliyor. Orta Koridor’a yapılacak yatırımlar toplamının 8 trilyon doları bulması bekleniyor. Bu proje içerisinde 65 ülke yer alıyor. Bu bağlamda Lübnan’da Hizbullah’ın kontrol ettiği Beyrut Limanı ile Sunni Lübnanlıların işlettiği Trablus limanı önemli işlev görüyor. Nitekim Beyrut Limanını eski haline getirmek ve onarmak için Çin, hızlı adım atarak, saldırı sonrası liman inşaatını üstlenmek istediğini uluslararası medya ya duyurdu bile…

Yaşanan patlamadan ötürü İsrail Hayfa limanı, gemilerin yeni durağı olacak. Üstelik İsrail ile sınırlı ve çok az ticareti olan Ortadoğu ülkeleri açısından yeni bir koridor/meşruiyet açılmış olacak(Irak, Ürdün, Suriye ve K.Irak). Her ne kadar Lübnan hükümeti, 80 km kuzeydeki Trablus limanını ticarete açtığını duyursa da; liman yetersiz büyüklükte; ve ciddi bir altyapı desteğine ihtiyaç var.

Kanlı Beyrut Limanı

II. Abdulhamit döneminde açılan liman, 1975'te başlayan iç savaş sırasında büyük zarar gördü. Beyrut Limanın en önemli özelliği, dünyanın en önemli Denizlicilik ve lojistik şirketlerinin bu şehirde ofisleri ve lojistik operasyonları var. Liman konteyner, otomobil, kuru ve sıvı yük ve depolama tesisleri de dahil 1,2 milyon metrekarelik araziyi kapsamaktadır. Beyrut, Limandaki ticarete entegre çalışan güçlü bir banka ve finans transfer ağına sahiptir. Mesela Esad ailesi ve Suriye Baas’ın da paraları Beyrut bankalarındadır. Bankalar ve Limandaki deniz ticareti her ne kadar Lübnan halkına pek yardımı dokunmasa da para aklama ve düşük vergiler yüzünden bir tercih nedenidir. 2020 yılında yaşanan bir skandalda limanda vergi kaçırmanın yılda 1,5 milyar doları aştığını tahmin edildi.

Beyrut limanıyla Türkiye ve Dünya kamuoyunda dikkat edilmeyen konu; Beyrut Limanın konteyner terminalinin ihale sürecidir. Beyrut limanı 12 bölümden ulaşıyor. Tahıl ambarı ve konteyner bölümü hem stratejik öneme sahip hem de limanda büyük yer teşkil ediyor. Beyrut limanıyla ilgili Lübnan Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı, Beyrut liman konteyner terminalinin imtiyazı için 17 Mart 2020 tarihinde başvurular için ihale açtı ve beş konsorsiyum ilgi gösterdi. 15 yıllık yönetim için ihale sonucun 2020-Nisan ayı sonuna kadar açıklanması gerekiyordu. Ancak Covid-19 virüs krizinin ardından, 2020'nin sonunu beklemek zorunda kalındı. Liman yönetimi Lübnan merkezli International Port Management Beyrut (IPMB), İngiltere merkezli Portia Management Services (PMS) ve Amerikan merkezli Logistics konsorsiyomu kazandı(rıldı)/kazanması yüksek ihtimal. Limanı 1960’dan beri, Gestion et exploitation du port de Beyrouth (GEPB) (Fransızcası: Beyrut Liman İdaresi) tarafından işletilmekte ve yönetilmektedir. Konteyner terminal operasyonları, Özel Beyrut Konteyner Terminali Konsorsiyumu'na (BCTC) verilmişti.

Liman yönetiminin farklı bir konsorsiyomuna devredilmesi; Lübnan Hizbullahı, Fransa ve Esad Rejimi açısından da büyük bir hezimet demekti. Patlamayla Beyrut limanı yok edildi. Ancak yapay bir limandı ve hızlıca inşa edilebilecek durumda.

Elbette Fransa’nın bu bombalamayla direk alakası olduğunu vurgulamamız gerekir. Malumunuz Lübnan bir Fransa sömürgesidir. Fransız kültürünü de ciddi özümsemiştir.“Ortadoğu’nun Paris’i’’ sözü işte bu yüzden Beyrut için söylenir. Dünyanın en büyük konteyner nakliye şirketlerinden ikisi (İsviçre'nin Akdeniz Nakliye Şirketi / MSC ve Fransa'nın Compagnie Maritime d'Affretement - Compagnie Generale Maritime / CMA-CGM) aktarma merkezi olarak Beyrut Limanı'nı seçti. CMA-CGM, Beyrut Limanı yakınlarında bir bölgesel karargah binası inşa etti. Beyrut Limanı'ndaki konteyner terminali operasyonları ,Doğu Akdeniz bölgesine hizmet veren Beyrut Konteyner Terminal Konsorsiyumu'na (BCTC) taşeron olarak çalıştırmaktadır. BCTC, Lübnan'ın Uluslararası Liman Yönetimi Beyrut SAL, İngiltere'nin Portia Peel Ports Limited ve ABD Lojistik ve Liman Yönetimi Americas LLC'nin ortak girişimidir. Patlamadan sonra Lübnan’ı ilk ziyaret eden Devlet Başkanı Macron’un olması tesadüf olmadığı gibi Fransız deniz ticareti ve Fransız bankalarının Lübnan yatırımlarından kaynaklanıyor. Küreselciler görünen yüzü olan Macron, nerdeyse Beyrut’ta Paris’den daha özgüvenle hareket ederek, Lübnan’dan kolayca geri çekilmeyeceğini gösterdi. Ancak, Fransa’nın Lübnan’ı koruyacak askeri, siyasi ve ekonomik gücü yok.

BCTC, yerel ekonomik büyümeyi destekler ve merkezi Arap Yarımadası'na kargo dağıtımları için bir üs görevi görür. Beyrut Limanı'nın konteynerlerin hem MSC hem de CMA-CGM ile aktarılması için ortaklık sözleşmeleri var. Patlamadan sonra Alman gemi şirketi Hapag-Lloyd AG, Beyrut limanına giden tüm gemileri Beyrut'un yaklaşık 80 km kuzeyindeki Trablus'a yönlendireceğini duyurdu. İsviçre merkezli MSC (Mediterranean Shipping Company) de alternatif limanlar kullanacak. Benzer bir duyuru, dün Fransız sevkiyatçı CMA CGM tarafından yapıldı. Ancak Trablus limanı bu kadar yükü nasıl kaldırır; O’da başka bir tartışma konusu…

Liman meselesi 2013’den beri ortaya atılan Çin’in “Bir Kuşak Bir Yol” (One Belt One Road) projesinin mihenk taşıdır. Mesela 2013 Kahire limanlarını millileştirmeye çalışan Mursi devrildi. Ukrayna’da Kırım boğazı yüzünden sokak darbesi yapıldı.Sri Lanka’daki limanlar yüzünden yapılan terör eylemleri, Afrika’da Somali ve Nijerya’da yapılan terör eylemleri aslında deniz ticaretinde söz sahibi olmakla alakalı bir çekilmenin sonucudur. İşte Beyrut Limanı ihalesi de bu gerilimlerinin parçasıdır.

Lübnan başbakanı Hariri Suikastinde parmağı olan Hizbullah ve Suriye Esad rejimi, suikastten sonra Lübnan’dan Suriyeli askerleri çıkarmak ‘zorunda’ kalmıştı. Beyrut limanı patlamasıyla ‘Hizbullah’ın Lübnan’dan çıkarılması da sürpriz olmayacaktır. Çünkü Ekonomik türbülansa giren Lübnan, kaynaklarını Suriye’ye akıttığı ve 1.5 milyon Suriyeliyi Lübnan’a gelmesine neden olduğu için eleştirinin odağına Lübnanlılar Hizbullahı hedef aldı. 2019 sokak gösterilerinde, Hizbullah’ın güçlü olduğu Şii mahallelerde bile Hizbullah protesto ediliyordu.Bu durum artık sürdürebilir olmadığı gibi ekonomik ve toplumsal kayıp yaşayan Hizbullah açısından sorgulama veya tasfiye sürecini başlatmış gözüküyordu.Elbette Hizbullah,Lübnan’da mutlak bir güç ama vazgeçilmez değil.

Bunun yanında patlamadan ayrı ancak sonuçları itibariyle etkisi olacak olan; Doğu Akdeniz enerji rezervleri ve deniz sınırı anlaşmaları sebebiyle Türkiye’nin Lübnan ile iyi ilişkiler içinde olması; Lübnan içerisindeki Fransa ve Şii konsorsiyomunu rahatsız ediyordu. Hatta geçen hafta Türk dışişleri Lübnan’da çıkan haberlere istinaden ‘Türkiye, Lübnan’ın iç işlerine karışmıyor’ şeklinde resmi açıklamasından sonra bu patlama meydana geldi. Nitekim Macron’un Beyrut ziyaretinde Türkiye’yi hedef alan açıklaması da; Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de Lübnan ile deniz yetki anlaşma imzalama projesinin önüne engel olabilecek şeklinde bu patlamayı sonuçları olarak ilişkilendiriyordu.

Sonuç olarak Hizbullah, Limanın yok edilmesiyle Kuzeydeki Sunni yönetimi altındaki Trablus limanını kullanabilir. Çünkü Lübnan ithalatının %60’ı Beyrut’taki Liman’dan karşılanıyordu. Ancak rahat hareket edemeyeceği aşikar. Elbette Liman ihalesinin akıbeti bundan sonra ne olur; bu da ayrı bir tartışma konusu. Beyrut Limanı, Lübnan iç savaşında da belirleyici olmuştu. Bunun için çok kan döküldü. Bugünde durum ne yazık ki Limanı kan gölüne çevirdi. Liman ihale savaşının tarafları küreselciler ile Amerikan Hıristiyan milliyetçiler arasında olduğu artık gözüküyor. Ekonomik krizin yanında sağlık krizinin de yaşandığı ülke de Lübnan Şii yönetimi önümüzdeki günler ya onurlu bir geri çekilişi veya maceracı bir savaşa (İsrail) ülkeyi sokabilir. Nitekim Doğu Akdeniz deniz sınırları yüzünden Lübnan’ın güneyinde İsrail’le düşük yoğunluklu bir savaş zaten yaşanıyor.

Yorumlar (0)