30.06.2020, 06:12

John Bolton’un Kitabından notlar

ABD başkanı Donald Trump'ın eski ulusal güvenlik danışmanı John Bolton, görev yaptığı süre içerisinde Başkan Trump ile yaşadıklarını kitaplaştırdı. John Bolton, 10 Eylül 2019'da Beyaz Saray'dan kovuldu, ancak Trump’tan ‘intikam’ almak için onu küçük düşürücü "Olayın Olduğu Oda" (The Room Where It Happened) adlı kitabı yazdı. Kitap özellikle Kasım- 2020 başkanlık seçimine hazırlanan gerek Trump, gerekse Cumhuriyetçiler açısından şok etkisi yaptı. Tabii kitabın Amerikan halkı açısından karşılığı ne olacağı seçim sonucuyla birlikte göreceğiz.

Bolton kitabında öne çıkan başlıklar şunlar:

  • Trump, Çin başkanı Xi Jinping'den 2020 seçimlerini kazanması için yardım istedi.

  • Trump’ın, Venezuela’da bir işgalin "havalı" olacağını söyledi.

  • Bolton tarafından yapılan diğer iddialar arasında Trump'ın İngiltere'nin nükleer bir güç olduğunu ve Finlandiya'nın Rusya'nın bir parçası olmadığını bilmediği yer alıyor. Kitap ayrıca Trump'ın zamanının çoğunu Merkezi İstihbarat Ajansı (CIA) ofislerinden gelen analistleri dinlemek yerine kendi görüşlerini sunan Beyaz Saray istihbarat brifinglerinde nasıl geçirdiğini açıklıyor.

  • Venezuela bölümünde Bolton, Trump'ın bir yandan Guaidó'yu nasıl desteklediğini, ancak dış politikasına ve "güçlü kişiliğine" hayranlık duyduğu Maduro için belirli bir sempati ve hayranlık duyduğunu da ortaya koyuyor.

  • Türkiye’nin Halkbank davasından duyduğu rahatsızlığı ve lobi ilişkilerine değiniyor.

  • Trump’ın 2 dönemden daha fazla görev yapmak istediğine vurgu yapılıyor.

Bolton, Japonya'daki G20 toplantısında bir toplantıyı anlattı ve ABD başkanı, " Xi'ye yalvarmak üzere [2020'de) gelecek yıl yapılacak olan ABD başkanlık seçiminde yardım istedi’’ dedi. Trump, Venezuela'yı işgal etmenin 'havalı' olacağını ve Bolton kitabında Guaidó'ya 'çocuk' dediğini de anlattı. Trump'ın, Bolton'un ekonomik faydalar karşılığında Kuzey Kore'nin nükleer silahlarından kurtulmasını açıkça önerdiğini dile getirdi.

Kitap ayrıca Çin ile ilgili olarak, Bolton cumhurbaşkanının Xi'yi büyük ölçüde ülkenin Sincan bölgesinde yoğunlaşan dini ve etnik azınlık olan Müslüman Uygurlar için toplama kampları inşa etmeye devam etmeye teşvik ettiğini ileri sürüyor. Ayrıca Çin’in Amerikalı çiftçilere yardım etmesi için ABD'den daha fazla tarımsal ürün satın almasını istediğini söylüyor.

Alıntılara cevap veren Trump, Bolton'u "yasayı çiğnediğini" söyledi ve iddiaları ret etti.Böylelikle dış politikada yaşanabilecek sıkıntıların önüne geçti. Trump, Bolton'la olan anlaşmazlıklarını Ulusal Güvenlik Danışmanının diğer yönetici ve yetkilileriyle “anlaşamadığını” söyleyerek özetledi. “Açıkçası bir şeyler yapmak istedi’’dedi; ama yönetimde çok önemli olduğunu düşündüğüm insanlarla iyi geçinmiyordu. Beyaz Saray kitabın yalanlarla dolu olduğunu ve sınıflandırılmış ulusal güvenlik bilgileri içerdiğini iddia ediyor.

Özellikle Bolton'un İran'a ve Venezuela’ya saldırmaya olan coşkusu, Trump’ı kötülemek isterken, kendi zihnindeki kötülüğün dışarı yansıması olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda Las Vegas casino patronları ve İsrail Başkanı Benjamin Netanyahu'nun İran’a saldırmasını tutkuyla istediği bir şey olarak ele aldı.

Kitapta Bolton, Cumhurbaşkanı Trump'ın Demokrat rakibi Joe Biden'i soruşturma ve baskı yapması için Ukrayna'ya askeri yardım vermek istediğine dair iddialardan da bahsediyor. Bununla birlikte, Bolton kitabında Demokratları eleştirerek, sadece Ukrayna'ya odaklanarak "itham suçu" işlemiş olduklarını söyledi. Soruşturmayı genişletmeleri halinde daha fazla Amerikalı'nın Başkan Trump'ın görevden alınması gereken "yüksek suçları ve kabahatleri" işlediğine ikna olacağını savunuyor.

Türkiye ile ilgili bölümde Halkbank konusuna değinilirken, 20 milyar dolarlık İran ile yapılan ticaret hacminden ötürü ABD’nın olası yaptırımlarından ötürü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın duyduğu rahatsızlığa yer verilmiş. Rahip Brunson krizi sırasında Dışişleri Bakanı Pompeo’nun Türk büyükelçinin sınır dışı etmeye hazırlandığı görülüyor. Ancak Türkiye ile ilgili en anlaşılır konu Trump’ın Erdoğan ile çok iyi anlaştığı gözüküyor. Bu bağlamda Erdoğan’ın PYD ve FETÖ konularında Trump’tan adımlar atmasına da değiniliyor. Boltan’a göre Trump’ın Erdoğan'a askeri konularda Bolton, Halkbank konusunda da Mnuchin ile birlikte çalışmalarını ifade ettiğini söylüyor. Bolton'ın kitabında Erdoğan hakkında genel olarak olumsuz ifadeler kullandığı görülüyor.

Ancak şahsi gözlemim Bolton’un Erdoğan’dan nefret ettiği ve bu yüzden de ağır sıfatlar kullandığı görülürken; Erdoğan’ın TV ve Kürsü konuşmalarında hangi üslup ve tarz da konuşursa konuşsun perde arkasında ve devlet başkanları arasındaki görüşmelerde de aynı şeyleri konuştuğu anlaşılıyor. Yine bir başka gözlemim Erdoğan’ın dış politika da ‘ele avuca sığmayan’ bağımsız tutumumun hem ABD, hem AB ülkeleri hem de Ortadoğu’da kukla hükümetler açısından büyük bir rahatsızlık yaşattığı anlaşılıyor.Yani oyunu kuralına göre oynuyor.Sonuç olarak Bolton’un kitabında Erdoğan ve Türkiye ile ilgili ‘waoow öylemiymiş’ diyeceğimiz bir şey yok.Yalnız Türkiye ve Erdoğan’ın Bolton’u sıkça rahatsız ettiği çok net göze çarpıyor.

Bolton, 2018 NATO zirvesinde Trump'ın NATO’yu bırakmaya karar verdiğini söylüyor. Başkan Trump, Bolton'a göre, "Dışarı çıkacağız ve [ödeme yapmayan]'ı savunmayacağız’’ifade ediyor. Konuyla ilgili tartışmalarda Başkan Trump, Venezuela'yı istila etmenin "havalı" olacağını ve Güney Amerika ulusunun "gerçekten ABD'nin bir parçası" olduğunu söyledi. Bolton, Mayıs 2019'da yaptığı bir telefon görüşmesinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Venezüella muhalefet lideri Juan Guaidó'yu 2016'da "büyük ölçüde Trump'a ikna eden" Demokratik başkan adayı Hillary Clinton'a benzeterek "Sovyet tarzı propagandanın parlak bir görüntüsünü" çektiğini yazdı.

Bolton nihayetinde Trump’ı temel jeopolitik gerçekleri bilmeyen ve kararlarını sık sık yeniden seçim arzusuyla yönlendiren bir başkan olarak tasvir ediyor. Hatta yer yer aşağılıyor. Bazı yorumlarda ise, Bolton'un itham ettiği konularda neden konuşmadığını sorurken, cumhurbaşkanı güvenlik konularında eski danışmanını "yetersiz" ve "sıkıcı eski aptal" olarak nitelendirdi. Beyaz Saray kitabın yayımlanmasını durdurmaya çalıştı, ancak bir hakim, kitabın satışa sunulmasından üç gün önce 20 Haziran'da talebi reddetti. Her halükarda, ABD medyası kitabın önceden kopyalarını almış ve ayrıntılarını yayınlamaya başlamıştı. Sonuç olarak Bolton, Trump’ı küçük düşürmek için seçimlere 4 ay kala anılarını kaleme aldı. Ancak hedefine ulaşıp ulaşamayacağını Amerikan halkı verecek.

Yorumlar (0)